środa, 20 lutego 2019

Jak przeżyć studia w zdrowiu? Garść porad sprzed 300 lat.

Życie studenta, jak wiadomo, nie jest łatwe. Wiedziano o tym także i przed laty, dlatego próbowano kandydatów na studia uniwersyteckie do trudów tego życia przygotować. W naszych zbiorach zachował się dawny poradnik czy też przewodnik dla studentów, składający się z dwóch druków. Jego pierwszą część stanowi dzieło Wohlerfahrner Leib-Medicus derer Studenten, welcher ... allen auf Schulen, Gymnasiis und Universitaeten lebenden ... Personen ... die nöthigsten Regeln und herrlichsten Artzneyen mittheilet... (sygn. 92962) wydane w Lipsku w 1713 r. Kolejny druk to spis lektur niezbędnych dla studentów teologii, prawa, medycyny, filozofii i polityki. Trzeba przyznać, że liczba książek, które musiał przeczytać student była ogromna i pokazuje skalę wymagań wobec ówczesnych żaków.




Dziś skupimy się na pierwszej części poradnika. Dzieło dotyczy kwestii zdrowia, a jak pokazała lektura, problemy studentów niewiele się zmieniły od XVIII wieku. Jakie zatem miały być główne przyczyny zachorowań w okresie studiów? Przede wszystkim były one związane z obciążeniami spowodowanymi przez długą naukę – brakiem snu, nauką w nocy, zbyt długim siedzeniem w jednym miejscu i wynikającym z tego brakiem ruchu. Część studentów z kolei poświęcała zbyt mało czasu na zdobywanie wiedzy, a nieróbstwo również miało odbijać się negatywnie na zdrowiu żaków. Jednak najpoważniejszą przyczyną chorób wśród młodzieży akademickiej miało być… samo życie studenckie. Tańce, fechtunek, jazda konna oraz wszelkie przyjemności cielesne powodowały utratę zdrowia.






O samych chorobach trapiących studentów traktuje druga część książki. Jako najczęstsze wskazywano przypadłości weneryczne, po nich dopiero następowały bardziej typowe choroby, jak schorzenia dróg oddechowych, układu pokarmowego, ale także depresja, nazywana tu melancholią.


Trzecią, niezwykle interesującą część przewodnika dla studentów, stanowią porady dotyczące diety. Znajdziemy tu wskazówki dotyczące tego, co jeść – polecano chleb, mięso, warzywa (tu głównie buraki, kapustę, ogórki) – i pić – rekomendowano zwłaszcza herbatę i wino, dobre na żołądek (woda wówczas zdecydowanie nie należała do popularnych i często polecanych napojów). Zadbano również o przekazanie informacji, kiedy należało jeść i pić. Przed jedzeniem polecano spacer, który miał spowodować rozgrzanie żołądka, które to miało pozytywnie wpłynąć na trawienie. Ruch był wskazany nie tylko przed posiłkiem, ale także z samego rana. Abellius podkreślał rolę diety i ruchu w życiu studentów, ale wskazywał także na znaczenie odpoczynku, niezbędnego dla regeneracji i zdrowia. Ostatnią część poradnika stanowi wykaz chorób w zależności od pory roku. Ich podział związany był przede wszystkim z temperaturą i wilgotnością. Znajdziemy tu również listę leków na poszczególne schorzenia – znakomitą część z nich stanowiły zioła i produkty roślinne.







Załącznikiem do pracy jest wykaz uniwersytetów, z uwzględnieniem podziału na religię (luterańskie i katolickie) i położenie, statuty uczelni oraz opis studenckich obyczajów, o których napiszemy wkrótce.


piątek, 16 listopada 2018

Prace dobiegają końca

Prace przy konserwacji zabytkowych czasopism zaplanowane na ten rok powoli dobiegają końca. Przedstawiamy kolejną porcję zdjęć przedstawiających efekty naszych działań.
















piątek, 7 września 2018

Kilka słów o konserwacji - czyli jak to właściwie wygląda

Prowadzone obecnie prace konserwatorskie przy czasopismach starodrucznych są kontynuacją naszych działań zmierzających do zabezpieczenia całej zabytkowej kolekcji Biblioteki Elbląskiej. W pracach konserwatorskich przy czasopismach, podobnie jak w tych prowadzonych we wcześniejszych latach przy starych drukach, kładziemy nacisk na oczyszczenie woluminów z powierzchniowych zabrudzeń. Oczyszczamy mechanicznie krawędzie książki, wyklejki, kilka pierwszych i ostatnich kart oraz oprawę. Jeśli zachodzi taka konieczność oczyszczamy również cały blok książki, np. z błota, zanieczyszczeń pyłem ceglanym czy nalotów grzybowych. Następnie wykonujemy drobne naprawy, które głównie skupiają się przy oprawach. W wielu przypadkach niewielkim nakładem pracy można polepszyć stan zachowania danej książki, która nieprędko doczeka się pełnej konserwacji. Podklejenie odspojonego fragmentu obleczenia, sklejenie rozwarstwionych narożników tekturowych okładzin, usunięcie deformacji oprawy czy wklejenie luźnej karty w bloku, znacząco ogranicza postępowanie dalszych zniszczeń mechanicznych.

Podjęte zabiegi konserwatorskie dokumentujemy na kartach prac umieszczanych w książkach. Informacje te są później wprowadzane do bazy danych, gdzie zawarte są również informacje o technice wykonania książek i ich stanie zachowania przed konserwacją.

Błoto na kartach książki.

czwartek, 2 sierpnia 2018

„Konserwacja zabytkowych czasopism i gazet ze zbiorów Biblioteki Elbląskiej”: projekt - problemy konserwatorskie - badania

Celem naszego projektu jest konserwacja zachowawcza najcenniejszej części zbioru zabytkowych czasopism Biblioteki Elbląskiej, zawierającej czasopisma wydane do 1800 roku (144 tytuły w  1163 woluminach), a także jednego tytułu najważniejszej XIX-wiecznej gazety elbląskiej (5 wol.).


czwartek, 19 lipca 2018

Czasopisma w konserwacji

Czy zastanawialiście się kiedyś, jak zabytkowe czasopisma spędzają wakacje? Nasze z pewnością nie będą się w tym roku nudzić na półkach. Najstarsza, starodruczna część kolekcji zabytkowych czasopism Biblioteki Elbląskiej trafiła obecnie w ręce konserwatorów. Woluminy są sukcesywnie oczyszczane z kurzu i powierzchniowych zabrudzeń. Wykonywane są również niezbędne naprawy. W dalszej kolejności każdy egzemplarz opakowany zostanie w przygotowane na miarę pudło lub obwolutę ochronną, a potem trafi do chłodnego, klimatyzowanego magazynu, gdzie w odpowiednich warunkach może już odpoczywać przez długie lata.  

W ramach realizowanego w latach 2018-2019 projektu konserwacji zabytkowej czasopism i gazet ze zbiorów BE, konserwacji zachowawczej poddane zostaną  łącznie 1163 woluminy czasopism, a także 5 woluminów Elbinger Zeitung - najważniejszej XIX-wiecznej gazety elbląskiej. W pracach konserwatorskich uczestniczą m. in. studenci konserwacji, którzy właśnie odbywają w BE swoje praktyki. W tym roku naszym celem jest przeprowadzenie konserwacji 582 woluminów czasopism. O postępach w realizacji informować będziemy na bieżąco. Jak na razie prace przebiegają w dobrym tempie i, przede wszystkim - w miłej atmosferze 😊

środa, 11 lipca 2018

W zdrowym ciele zdrowy duch, czyli o gimnastyce ksiąg sześć

O dobroczynnej roli sportu nie trzeba dzisiaj nikogo przekonywać. Wiedzieli o tym także starożytni Grecy i Rzymianie, a ich dorobek w zakresie kultury fizycznej w XVI wieku odkrył na nowo i upowszechnił Girolamo Mercuriale (1530 - 1606) w dziele De Arte Gymnastica.
Girolamo Mercuriale
 
Autor, pochodzący z włoskiego Forli, urodził się w lekarskiej rodzinie. Kształcił się na kilku uniwersytetach i otrzymał stopień doktora medycyny. Podczas pobytu w Rzymie, gdzie został wysłany z misją dyplomatyczną, najchętniej zajmował się studiowaniem ksiąg starożytnych autorów. Szczególną uwagę Mercurialego zwróciły dzieła skupiające się na roli diety, ćwiczeń fizycznych oraz higieny w leczeniu chorób i profilaktyce zdrowotnej. Owocem pracy nad tym tematem było dzieło De Arte Gymnastica libri sex, będące w posiadaniu Biblioteki Elbląskiej (sygn. Ob.6.II.3015). Nie było to co prawda pierwsze w nowożytnej Europie dzieło chwalące rolę ruchu i wysiłku fizycznego (za najstarsze uważa się dzieło Cristobala Méndeza Libro del Exercicio z 1553 r. ), ale Mercuriale jako pierwszy podniósł także temat fizjoterapii i medycyny sportowej.