czwartek, 16 listopada 2017

Subtelne piękno pergaminu

Pergamin jest mocnym i trwałym materiałem, który może przetrwać setki lat jeśli tylko jest odpowiednio przechowywany. Nie dziwi zatem jego popularność jako materiału stosowanego na oprawy książek. Wiek XVI i XVII to czas, kiedy pergamin był powszechnie wykorzystywany przez introligatorów. W zbiorze starych druków Biblioteki Elbląskiej oprawy pergaminowe stanowią 18% wszystkich opraw.



Na oprawy stosowano pergamin pozysyskiwany ze skóry owczej, koziej, cielęcej czy świńskiej. Zwykle gatunek zwierzęcia da się ustalić po rozkładzie zachowanych mieszków włosowych. Czasem jednak niespodzianie otrzymujemy takie oto wskazówki w postaci resztek włosia (tu - owcy):






Pergamin mógł być różnej grubości i różnej jakości, szlifowany jednostronnie lub obustronnie - od z grubsza jedynie obrobionych, o niewyszlifowanej stronie odmięsnej jak poniżej....


...przez pergaminy z uszkodzeniami naprawianymi przez introligatora...


...aż po delikatne i cienkie pergaminy włoskie czy francuskie.




Z pergaminu tworzono przede wszystkim oprawy miękkie nieusztywnione okładzinami, tzw. libri sine asseribus. Mogły  to być zarówno oprawy stanowiące jedynie tymczasową ochronę książek, jak i lekkie i poręczne oprawy docelowe. Ten typ oprawy pergaminowej dominuje w XVI wieku.



Oprawy barwiono na różne, często intensywne kolory.



Popularne były oprawy z tzw. japem, czyli zagięciem chroniącym przednią krawędź bloku książki.



Jeśli zagięcie obejmowało wszystkie trzy krawędzie bloku, oprawy przyjmowały formę "pudełka".



Z pergaminu wykonywano również tzw. oprawy kopertowe.

 


Pergamin stosowano także do wykonywania opraw usztywnionych tekturowymi okładzinami. W XVII wieku wykształcił się, popularny również w kolejnym stuleciu, typ tzw. oprawy niderlandzkiej, czyli niezdobionej oprawy usztywnionej z białego pergaminu. Oprawy tego typu popularne były w kręgu niderlandzkim i niemieckim.



Nie zawsze jednak oprawy pergaminowe wyzbyte były dekoracji. Poniżej przykłady opraw tłoczonych i złoconych.

 




Złocenie nie było jedyną techniką dekoracji stosowaną w oprawach pergaminowych. Poniżej rzadki w naszych zbiorach egzemplarz oprawy pergaminowej marmoryzowanej.


Pomijamy tu zupełnie oprawy wykonane z pergaminowej makulatury, o których już pisałyśmy:


czwartek, 5 października 2017

Konserwacja XIX- wiecznej elbląskiej gazety - finał.

W pierwszej części opisującej prace nad XIX-wieczną gazetą Elbinger Zeitung und Elbinger Anzigen, z którą można się zapoznać tutaj, skupiłam się na opisie badań prowadzonych nad zabytkiem. Dziś natomiast pokażę relację z przebiegu prac konserwatorskich oraz oczywiście ich efekt. Zapraszam!


poniedziałek, 11 września 2017

Szlakiem reformacji w Elblągu

W sobotę miałyśmy przyjemość gościć w murach biblioteki Elblążan jak i zagranicznych gości, którzy mieli okazję zapoznać się z historią elbląskiej reformacji. W ramach VII edycji cyklu Spotkań z przewodnikiem PTTK poprowadzonej przez Amadeusza Pfeifera i Bartosza Skopa zaprezentowałyśmy najciekawsze druki XVI-wiecznych reformatorów. 

Gimnazjum Elbląskie założone w 1535 roku było pierwszą szkołą protestancką na Pomorzu. Miało to znaczący wpływ na tematykę druków gromadzonych w funkcjonującej przy gimnazjum bibliotece. Choć na przestrzeni dziejów zbiory dawnej biblioteki gimnazjalnej zostały w znacznym stopniu uszczuplone, ich główny rdzeń zachowany jest do dziś w Bibliotece Elbląskiej. Wśród druków teologicznych przeważa piśmiennictwo protestanckie. Zachowało się wiele dzieł Marcina Lutra, Filipa Melanchtona oraz innych przedstawicieli myśli protestanckiej, które zaprezetowałyśmy licznie przybyłym spacerowiczom.

Wszystkie fot. Dominik Żyłowski

piątek, 28 lipca 2017

Książka z wiązaniami

Podczas przeglądu księgozbioru zwróciła moją uwagę bardzo zniszczona książka w oprawie zamykanej zielonymi wiązaniami. Książka ta, wraz ze stojącymi obok woluminami, uległa zalaniu. Na okładce widać było fragmenty sąsiednich tomów, które poprzyklejały się do niej wysychając. Zalanie  miało miejsce najprawdopodobniej w okresie powojennym, kiedy uszkodzony był budynek biblioteki.



piątek, 7 lipca 2017

Reformacja w zbiorach Biblioteki Elbląskiej

Od wczoraj na terenie biblioteki można oglądać wystawę posterową: Reformacja w zbiorach Biblioteki Elbląskiej. Wystawa powstała z okazji 500-letniej rocznicy wystąpienia Marcina Lutra. Postery prezentują związane z reformacją stare druki ze zbiorów BE. Mamy nadzieję, że znajdziecie chwilkę czasu, aby zajrzeć na dziedziniec i obejrzeć przygotowaną przez nas wystawę. Zapraszamy!!!

środa, 7 czerwca 2017

Prace konserwatorskie przy XVIII- wiecznym Atlasie Selectus

W ostatnim czasie w pracowni została zakończona konserwacja atlasu kartograficznego. Atlas Selectus zawierający mapy wszystkich królestw i krajów świata przeznaczony był do użytku w szkołach, w podróży i podczas lektury gazet. I tak jak sugerują informacje zawarte w tytule, z atlasu korzystali uczniowie Gimnazjum Elbląskiego. Stan zachowania atlasu, intensywne zabrudzenie, liczne uszkodzenia i późniejsze naprawy wskazywały na to, że był on użytkowany niezwykle intensywnie. Zapraszam do prześledzenia etapów prac konserwatorskich i restauratorskich.


Johann Georg Schreiber, Atlas Selectus, Lipsk, 1740 lub 1749, sygn. KA 47


środa, 8 lutego 2017

Dziś w pracowni - gazeta XIX-wieczna

Czytelnicy bloga z pewnością zauważyli, że stare druki otaczamy szczególną opieką poświęcając im najwięcej uwagi. Zbiory zabytkowe Biblioteki Elbląskiej to jednak również kolekcja czasopism i druków XIX i XX-wiecznych licząca ponad 45 000 woluminów. Z uwagi na odmienną technikę wykonania w obiektach tych musimy zmierzyć się z innymi problemami konserwatorskimi m. in. zagadnieniem tzw. kwaśnego papieru.